De Harmonie van het Dierlijke Leven

De samenhang in het dierlijke leven vraagt volgens F. C. Donders om een verklaring uit natuurwetten. In zijn inaugurele rede aan de Utrechtsche Hoogeschool zoekt hij naar de oorzaken van die orde. Hij bespreekt de gedachte dat verschijnselen kunnen worden verklaard door het doel dat ze zouden dienen, en zet daar onderzoek naar hun ontstaan tegenover. Voorbeelden uit het zonnestelsel, de waterkringloop en de wederzijdse afhankelijkheid van planten en dieren maken duidelijk hoe hij de natuur als een verbonden geheel beschouwt.

De aandacht verschuift vervolgens naar het lichaam en zijn verhouding tot de omgeving. Donders beschrijft hoe invloeden van buitenaf het organisme veranderen, hoe aanpassing mogelijk wordt en hoe verstoringen ontstaan. Ook beweging, zintuigen en bloedsomloop komen aan bod. Je leest een wetenschappelijk betoog waarin bewondering voor de orde van de natuur samengaat met de eis om die orde te verklaren. Dat maakt de rede interessant voor wie wil begrijpen hoe natuuronderzoek en filosofische vragen elkaar raken.