Bez paszportu

Tęsknota za ojczyzną skłania wygnańca do przygotowania wyjazdu do Warszawy bez paszportu. Kanonik Rogoziński ostrzega go przed ryzykiem, lecz zarazem pomaga obliczać fundusze, wybierać bagaż i gromadzić jedzenie na drogę. Ich rozmowa odsłania przyjaźń zbudowaną przez lata wspólnych doświadczeń. Pamiętnikarskie zapiski zestawiają silne patriotyczne uczucia z drobnymi sprawami organizacyjnymi: ceną przejazdu, wyglądem ubrania i sposobami unikania uwagi funkcjonariuszy. Osobisty ton pozwala zobaczyć decyzję o powrocie od strony nadziei oraz niecierpliwości narratora.

W warszawskim domu Leszczyńskich odbywają się spotkania uczniów i studentów, podczas których muzyka towarzyszy dyskusjom. Narrator obserwuje jedno z takich zebrań zza parawanu, korzystając z odbicia salonu w lustrze. Przemówienie młodego uczestnika o wspólnocie ludzi pracy wywołuje jego krytyczną ocenę. Czytając, poznajesz spojrzenie człowieka przywiązanego do sprawy narodowej na poglądy kolejnego pokolenia. Zapis spotkań i rozmów pokazuje, jak nadzieja na odzyskanie bliskości z krajem łączy się z rozpoznawaniem zachodzących w nim zmian.