De socialisten: Personen en stelsels Deel 5: In de tweede helft der XIXde eeuw, eerste helft

Bij H.P.G. Quack begint de geschiedenis van het moderne socialisme met een verschuiving: arbeiders organiseren zich en stellen eigen eisen aan de maatschappelijke orde. Hij bespreekt de overgang van hervormingsplannen naar klassenstrijd, vakverenigingen en het streven naar gemeenschappelijk bezit van productiemiddelen. Daarbij legt hij uit hoe de gedachten van Proudhon over ruil en eigendom doorwerken in de theorie van meerwaarde bij Marx. Economische begrippen krijgen zo een plaats in de ontwikkeling van de arbeidersbeweging.

Naast die uiteenzetting staan uitvoerige beschrijvingen van socialistische leiders en hun argumenten. In het gedeelte over Lassalle volgt Quack een rechtszaak naar aanleiding van diens Arbeiterprogramm. De verdediging draait om de vrijheid van wetenschap en onderwijs en om de vraag hoe maatschappelijke ongelijkheid besproken mag worden. Je vindt hier een historische studie waarin economische denkbeelden, politieke organisatie en openbare redevoeringen samenkomen. Dat maakt het boek bruikbaar voor wie wil begrijpen hoe socialistische stelsels verbonden raakten met de eisen van arbeiders.