Vaderlandsliefde, menschenliefde en opvoeding

Wanneer oorlogsoffers als bewijs van vaderlandsliefde worden voorgesteld, stelt Carry van Bruggen de begrippen achter die lof ter discussie. In dit betogende essay maakt zij een scherp onderscheid tussen gehechtheid aan het eigen land en liefde voor de mensheid. Patriottisme wortelt volgens haar in eigenliefde. Ze onderzoekt hoe zulke drijfveren nuttige maatschappelijke eigenschappen kunnen voortbrengen, terwijl christelijke naastenliefde juist een andere richting aanwijst. Dat onderscheid betrekt zij op de opvoeding en op de deugden die kinderen volgens het onderwijs moeten leren.

Haar voorbeelden komen uit het dagelijks leven, de literatuur en de geschiedenis van het denken. De boer die zijn grond bewerkt, de schrijver die zijn taal liefheeft en de mens die zijn eigen geweten volgt, krijgen elk een plaats in de redenering. Met Rousseau, Kant en Goethe bespreekt zij de ontwikkeling van het individu tegenover de gemeenschap. Het essay biedt daarmee stof voor nadenken over burgerschap, onderwijs en de spanning tussen groepsbelang en persoonlijke overtuiging.