Beyaz Gemi

San-Taş vadisindeki üç ormancı ailesinin arasında yaşayan küçük bir çocuk, çevresindeki kayalara adlar verir, bitkileri dost sayar ve bulutlarda görmek istediği biçimleri arar. Dedesinden dinlediği masal, onun kendi düşleriyle yan yana durur. Gezgin satıcının gelişi ve dedesinin aldığı okul çantası, bu dar çevrede büyük bir heyecan yaratır. Gölü dürbünle seyretmesi, çayda yüzmesi ve üzülünce otların arasına saklanması, yalnızlığını ve doğayla kurduğu bağı küçük gündelik hareketler üzerinden gösterir.

Cengiz Aytmatov, romanda çocuğun hayal dünyasıyla yetişkinlerin baskı ve kaygılarını birlikte anlatır. Mümin dede, torununun okula geç kalmasına üzülürken Orozkul ile bir tomruğu çayın karşısına geçirmeye çalışır. Koruma altındaki bir ağacın kesilmesi, yorgun at ve soğuk su, bu sahnenin gerilimini oluşturur. Dedenin hem torununu düşünmesi hem de hayvanı korumaya çalışması, bakım ile zorlayıcı otorite arasındaki çatışmayı görünür kılar. Çocuğun doğaya yüklediği anlamlarla yetişkinlerin davranışlarını karşılaştıran anlatım, aile ilişkilerini ve güç karşısında duyulan çaresizliği incelemek isteyen okura somut sahneler sunar.