Türk Devletinin Tekâmülü

Boy meclisinin yetkileriyle hakanlık divanındaki görevler, Türk toplumunda siyasi örgütlenmenin değişimini izlemek için bir araya geliyor. Ziya Gökalp, boy, il, hakanlık ve ilhanlık kavramlarını birbirine bağlayarak daha geniş yönetim birliklerinin nasıl oluştuğunu açıklıyor. Teke boyu üzerine verdiği örnekte hanın seçilmesi, halk meclisinin konumu ve temsilcilerin görevleri üzerinde duruyor. Yönetim biçimlerini yetki dağılımı ve toplumsal kurumlar üzerinden ele alıyor.

Makaleler ilerledikçe şad, yabgu, tudun ve tamgacı gibi unvanların anlamları ile divandaki yerleri açıklanıyor. Eski görevlerle Osmanlı teşkilatı arasında karşılaştırmalar kurulurken Hazar yönetiminden de örnekler veriliyor. Metnin başındaki hazırlayıcı açıklaması, özellikle topluluk adlarından hareket eden yorumların ihtiyatla değerlendirilmesi gerektiğini belirtiyor. Kitap, devlet kurumlarının tarihini ve siyasi terimlerin kullanımını merak edenlere, Gökalp'in açıklamalarıyla bunlara eşlik eden notları birlikte okuma imkânı sunuyor.