Ölüm ve Sürgün

Osmanlı coğrafyasındaki nüfus değişimleri, bu tarih çalışmasında savaşlar ve zorunlu göçlerle birlikte ele alınıyor. Justin McCarthy, araştırmasının çıkış noktasını Anadolu'daki Müslüman nüfusun zaman içindeki değişimini anlama çabası olarak açıklıyor. İnceleme, Anadolu'nun yanı sıra Kırım, Balkanlar ve Kafkasya'daki toplulukların yaşadığı kayıplara uzanıyor. Göç edenlerin sayıları, savaş öncesi ve sonrasındaki nüfus dağılımları, yerleşim yerlerindeki yıkım ve mültecilerin durumu tablolarla izleniyor. Haritalar ise anlatılan gelişmelerin coğrafi çerçevesini kuruyor.

Doğu Anadolu'ya ayrılan bölümde askerî raporlar, yerel yöneticilerin yazışmaları ve kaynaklara gönderme yapan dipnotlar öne çıkıyor. Yazar, Ermeni direniş hareketleriyle Osmanlı birlikleri arasındaki çatışmaları ve yerinden etme kararlarının zamanlamasını kendi tarihsel açıklaması içinde değerlendiriyor. Musa Dağı ve Van gibi yerler bu tartışmanın somut odakları arasında. Nüfus tarihine ilgi duyanlar, burada sayısal verilerin, resmî belgelerin ve olayların sıralanışının bir tarih anlatısını nasıl kurduğunu inceleyebilir.