Een overgang tot het socialisme

Op een stille herfstmorgen, terwijl in de verte het kanon klinkt, denkt Henriette Roland Holst na over de samenleving na de oorlog. Haar beschouwing uit 1944 verbindt de overgang naar het socialisme met persoonlijke verantwoordelijkheid. Economische veranderingen alleen zijn volgens haar onvoldoende: ook inzicht, zelfbeheersing, onderlinge trouw en het overwinnen van haat zijn nodig. Vanuit haar eigen langdurige betrokkenheid bij de arbeidersbeweging onderzoekt zij de waarde en de beperkingen van het marxisme. Daarbij krijgen het geestelijke leven en de behoefte aan zingeving nadrukkelijk een plaats.

In haar bespreking van democratie verschuift de aandacht naar de dagelijkse deelname van burgers. Een vrije pers, goed geïnformeerde meningsvorming en plaatselijk bestuur vormen belangrijke voorwaarden. Arbeiders, boeren en middenstanders moeten kunnen meedenken over zaken die zij overzien. Je leest zo een politiek betoog waarin maatschappelijke ordening steeds verbonden blijft met morele ontwikkeling en concrete betrokkenheid bij het openbare leven.