Toen De Gids werd opgericht

De oprichting van De Gids vormt voor Albert Verwey het vertrekpunt voor vier opstellen over kunst, kritiek en literaire verandering. Om de denkbeelden van Potgieter te begrijpen, kijkt hij terug naar de invloed van Bilderdijk en de Vaderlandsche Letteroefeningen. Zijn beschouwing reikt tot de achttiende eeuw, waarin hij de verhouding tussen dichtkunst, maatschappelijke welvaart en de behoefte aan oorspronkelijke uitdrukking onderzoekt.

In de voorrede vertelt Verwey hoe zijn eigen opvattingen tijdens het schrijven verschoven. Het streven naar natuurlijke dichterlijke taal verbindt hij uiteindelijk met een ruimere kijk op mens en maatschappij. De beschouwing van Bilderdijk onderzoekt de geestdrift die zijn gedichten opriepen en de betekenis daarvan voor een zich ontwikkelende kunst. Verwey schrijft als een betrokken criticus die historische feiten met verstand en gevoel wil begrijpen. Voor wie belangstelling heeft voor literaire polemiek laat deze bundel zien hoe oordelen over taal samenhangen met denkbeelden over het leven.