Muhsin Bey yahut Şairliğin Hazin Bir Neticesi

Yirmi iki yaşındaki şair Muhsin, evlilik hazırlıkları yaptığı Dilara'nın veremden ölümüyle ağır bir yasa gömülür. Sevdiğinin mektupları, el işleri ve mezarı, kaybın ardından sürdürdüğü hayatın merkezine yerleşir. Gördüğü çiçekleri ve işittiği kuş seslerini Dilara'yla ilişkilendiren genç adamın hayalleri, yalnız kaldığı gecelerde daha da yoğunlaşır. Recaizâde Mahmut Ekrem, bu duygusal sarsıntıyı doğa tasvirleri, mektuplardan bölümler ve şiirlerle birlikte anlatır. Kederin gündelik alışkanlıklara nasıl yayıldığı, hikâyenin başlıca izleklerinden biridir.

Hikâyeden önceki kısa değerlendirmede uzun anlatı büyük bir tabloya, kısa hikâye ise minyatüre benzetilir. Ayrıntı seçimi üzerine bu düşünceler, Muhsin'in duygularını yakından izleyen anlatımla yan yana okunabilir. Deniz, ağaçlar ve çiçeklerle canlanan çevre ile gencin bitkinliği arasındaki karşıtlık, yasın algıyı nasıl değiştirdiğini gösterir. Metin, kısa hikâyenin kuruluşuyla ve edebiyatta kayıp duygusunun anlatımıyla ilgilenenlere somut örnekler sunar.