Noticias de Portugal

Manoel Severim de Faria · Capítulo 25 de 177

Páginas do PDF

Noticias de Portugal

§. V.

 

Dos Anadeis, e Coudeis Mòres.

Nas historias destes Reynos ha muita mençaõ de Anadeis, ainda que naõ excedem o tempo delRey D. Fernando. Pelo que parece entraraõ estes officios no Reyno juntamente com os de Condestable, e Marichal; ao que ajuda o mesmo nome, que dizem ser Inglez. O mais antigo, que se acha com este titulo, he Afonso Furtado de Mendoça, e em tempo delRey D. Joaõ I. seu filho Afonso Furtado. Aos Anadeis pertencia ser Capitão de Bèsteiros, assim de cavallo, como da Garrucha do Conto, e do Monte, que chamavaõ de Fraldilha, e tambem dos Espingardeiros, os quais cargos duraraõ

atè o tempo delRey D. Manoel [43] que só deixou os dos Espingardeiros, e os de Fraldilha, e extinguio os mais à petição do Reyno estando em Cortes.

Ordenou ElRey D. Afonso V. que os homens de armas Escudeiros, que serviaõ a cavallo nos Exercitos, fossem reduzidos à Capitanîa de hum Capitaõ, que os repartisse por Coudeis, dando a cada Coudel vinte: pelo que chamaraõ ao Capitaõ desta gente, e Coudeis, Coudel Mòr.

Derivou-se o nome de Coudel do nome antigo Caudilho derivado de Caput, palavra latina, que significa Cabeça; donde se disse tambem o nome de Capitaõ. E dos Caudilhos trata o livro 4. tit. 23. das Partidas de Castella, onde se apontaõ as qualidades, que para os Caudilhos se requerem. Como o Coudel Mòr por o Regimento da guerra ficava capitaneando a gente de cavallo; depois se veyo a encarregar ao Coudel Mòr a execuçaõ das leys, que se fizeraõ para conservar as boas raças dos cavallos do Reyno, como adiante veremos.

 

§. VI.

 

Do Adail Mòr, Almocadens, e ceremonias com que eraõ creados.

Adail he palavra Arabiga, segundo D. Sebastiam de

Covarruvias [44] e significa Guia de caminho encuberto. Deriva-se de Delid, que he Mostrador. Em Castella ha muitos annos se usou este nome à imitaçaõ dos Mouros: e no tit. 22. da 2. Partida se trata largamente deste officio. Em Portugal se costumou depois da tomada de Ceita, e nas outras fronteiras de Berberia, e no Algarve ainda hoje os Adaiz saõ Capitaẽs do campo, que he o seu proprio officio. No Regimento da guerra se referem as ceremonias com que antigamente eraõ creados os Adaiz; o que tudo he tirado das Partidas de Castella, e saõ as seguintes.

Havia de ser eleito para Adail hum homem, que tivesse grande pratica de guerra, esforço, prudencia, e lealdade: e depois de escolhido tal, mandava ElRey por doze Adaiz tirar informaçoens com juramento do Adail, que estava para se fazer, e affirmando elles, que tinha as quatro qualidades requisitas, lhe dava ElRey espada, cavallo, e armas, e mandava a hum Rico Homem, que lhe cingisse a espada sem pescoçada; e posto entaõ o escudo no chaõ com o concavo para cima, se punha sobre elle o que havia de ser feito Adail, e ElRey lhe tirava a espada da cinta, e lha dava nua na maõ; e entaõ os doze Adaiz alevantavaõ o escudo no ar o mais alto que podiaõ, e olhando para o Oriente dava com a espada dous golpes em cruz dizendo: Eu foaõ desafio todos os inimigos da Fé, e de meu Senhor ElRey, e da terra, e o mesmo fazia para as outras tres partes do Mundo. Depois metia a espada na bainha, e ElRey lhe metia na maõ huma Bandeira dizendo, que lhe outorgava, que fosse Adail, dalli em diante. E com isto ficava novamente creado nesta dignidade, e podia trazer armas, e cavallo, e assentarse a comer com os Cavalleiros delRey, e podia capitanear os Almocadens, e Almogavares, e qualquer outra gente de pè, e de cavallo, que lhe fosse assinada. Eraõ Juizes das cavalgadas, para as dividirem, e julgarem tudo o que nellas acontecesse. Nos Exercitos do Reyno havia tambem Adail Mòr, que hia com alguns ginetes diante do arrayal descobrindo o campo, como se vè da historia delRey D. Afonso V. o qual parece, que foy o primeiro, que introdusio este officio, trazendo-o de Africa, onde, como dissemos, se usava delles desde o tempo da tomada de Ceita. O primeiro, que teve o officio de Adail Mòr, foy Pedro de Bairros, e servio este cargo nas guerras de Castella: de presente anda este officio na familia dos Peixotos Senhores de Penafiel.