Os dialetos românicos ou neolatinos na África, Ásia e América

I. DIALECTOS PORTUGUEZES 1. Creolo da ilha de Santo Antão (archipelago de Cabo Verde)

I. DIALECTOS PORTUGUEZES

 

1. Creolo da ilha de Santo Antão

(archipelago de Cabo Verde)

 

Este dialecto é fallado principalmente pela população de côr e pelas creanças que o aprendem com as creadas e amas negras. Distinguem-se duas fórmas: o creolo rachado, creolo fundo, creolo vejo, fallado principalmente no interior da ilha e de que as noticias e documentos que publicâmos dão conhecimento, e o creolo em que a grammatica portugueza é menos ignorada, distinguindo-se quasi unicamente pela pronuncia de algumas palavras ou sons e pelo accento geral.

As cartas seguintes foram escriptas por pessoas instruidas que fallam bem o portuguez, mas conhecem bem o creolo rachado. O unico documento verdadeiramente genuino do dialecto de Santo

Antão acha-se na serie de adivinhações que o nosso amigo o sr. Sá Nogueira nos ministrou.

 

Carta 1.ª

 

Nha amigo.—Cu préssa en Meu amigo.—Com pressa scrêbê ês dôs fója di papel, qui escrevi estas duas folhas de dentro d'ês carta en tâ manda papel que dentro d'esta carta lhe nhô. envio.

Talvêz algun cúsa, palabra, ou Talvez alguma cousa, palavra ou móde nhù crê, stâ êrrado. Cuza como quizer, esteja errada. O qn'en câ tâ dubída; pamóde pâ que não duvido, porque por mais más criôlo qui nós di Cabo Berde creolo que nós de Cabo Verde nú sabê, sénpre nu tâ ncontra saibâmos, sempre encontrâmos dificuldade ou enbaráço, quel'ora difficuldade ou embaraço logo qui nú pêga na péna pâ nu que pegâmos na penna para scrêbê na nós lingua. escrevermos na nossa lingua.

Ês culpa ê câ di nós, ê di A culpa não é nossa, é do gobérno, qui si al bê animaba governo que longe de animar-nos nós na calquér cuza, ê tâ em qualquer cousa, opprime-nos oprimíno cú má scoja di sês com a má escolha dos seus empregado, qu'ê tâ manda pâ empregados, que elle manda Cabo Berde. para Cabo Verde.

Ê tâ fazê bên mal, pamóde assi ê Faz bem mal, porque assim tâ pêrdê tudo amor, tudo stima perde todo o amor e toda a qu'ê pôdê tên na pôbo di Cabo estima que póde ter no povo de Berde. Ês cuza ê câ só na Cabo Cabo Verde. Isto não é só em Berde, ê pâ tudo cábo, unde ê Cabo Verde é por toda a parte, tên un palmo di chôn. En podê onde elle tem um palmo de terra. flába nhô cuzás chéo a ruspêto di Eu podia dizer-lhe muitas cousas nós gobérno na Cabo Berde, a respeito do nosso governo em ¿mas paquê? Ês carta ê câ, sima Cabo Verde, mas para que? Esta português tâ flâ, di politica, e carta não é, como dizem os pamóde ês en tâ bira pâ principio portuguezes, de politica, e por di nós conbersa. Ê sima en staba isso volto ao principio da nossa tâ flâ nhô, en câ sabê si algun conversação. É como lhe estava cuza stâ tórto ou mál screbêdo dizendo, não sei se alguma nês dôs fójas di papel; mas câ cousa está errada ou mal m'inporta cú ês, e nhu ôubi escripta n'essas duas folhas de cuss'ê qu'ent â flâ nhô: Na fója papel; mas não nos importemos un e na linha binte eu binte un, com isso, e ouça o que lhe digo: nhu tâ lé na banda di criôlo «nha Na folha 1 v. e linhas vinte e vinte Dóna di nha Lucía» e na banda um, na columna creola «nha di português nhú câ tâ acha nada Dona nha Luzia», e no portuguez qui, sima português tâ flâ, tâ não encontro nada que, como corrêspondêl. dizem os portuguezes, lhe

corresponda.

Nhú sabê ê pamóde? Ê pamóde Sabe a rasão? É porque Dona ês Dóna ê un nóme qui na criôlo n'aquelle logar é um nome que tâ chomádo «nome di cassa», e em creolo se chama «nome de ê tâ custuma pôdo n'algun minino casa», e usa-se nas meninas fémea. Ê pâ ês nóme que ês (creanças). É por esse nome que minino tâ chomado tioqu'ê ellas são chamadas até á grande, ou tioqu'ê mórré. Ês uso maioridade ou até á morte. Este ê câ só di Cabo Berde, na Brazil uso não é só de Cabo Verde, no tanbê ê tâ usado, e assi mi Brazil tambem se usa, e assim conchê ghentes chéo cú nome di conhecemos muita gentecom os Nené, Nhanhina, Nhánha, nomes de Néné . . . . . . . . . . . . . . Sinhârínha, Nhásinhára, Júca, . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Jóca, sin sér sês nome di . . . e Joca sem serem os seus batismo, ou sês nome di greja. nomes de baptismo.

Agora si nhú crê sabê cuss'ê quí Agora se quizer saber o que quer Dóna crê flâ, en tâ flâ nhô, no dizer Dona, eu lhe digo, em portugués ê avó e Dóno ê avô. portuguez é avó e Dono avô.

A ruspêto di berbo, criôlo câ tên Emquanto a verbos, o creolo não tudo tudo qui português tâ choma tem tudo quanto o portuguez ténpo. chama tempo.

Prónóme ê sima ja'n esplicá nhô O pronome é como já lhe na fója dôs. Na criôlo di Cabo expliquei na folha 2. No creolo de Berde câ tên bós ou abós pâ vós Cabo Verde só ha bós ou abós di português, e ês tâ flâ nhô, o para o vós portuguez, e usam de qu'ês tâ papiâ cú alguên só, e nhô quando fallam a uma pessoa nhôs, o qu'ês tâ papiâ cú más só, e de nhôs quando fallam a d'un. mais de uma.