A Grande Fome de Mao

Frank Dikötter · Apêndice

Páginas do PDF

A Grande Fome de Mao

Notas

Este capítulo é longo, por isso está dividido em 3 partes.

52. Relatório de equipe de trabalho de comitê provincial do partido, Sichuan, 1961, JC1–2616, p. 111.

 

26. Ladrões e rebeldes

1. Hebei, 15 ago. 1961, 878–1–6, p. 38.

2. Neibu cankao, 16 dez. 1960, p. 9.

3. Por exemplo, Hebei, 27 jun. 1959, 884–1–183, p. 135.

4. Hubei, 6 jan. 1961, SZ18–2–200, p. 22.

5. Hunan, 17 jan. 1961, 146–1–580, p. 29.

6. Gansu, 24 jan. 1961, 91–9–215, p. 117–20.

7. Ibid.

8. Neibu cankao, 20 jun. 1960, p. 11–2.

9. Relatório do Ministério das Ferrovias, Gansu, 20 jan. 1961, 91–4–889, p. 19–21.

10. Hunan, 22 nov. 1959, 146–1–507, p. 44–6.

11. Sichuan, 26 mai. 1959, JC1–1721, p. 37.

12. Sichuan, 8 jun. 1959, JC1–1721, p. 153.

13. Hunan, 9 mar. 1959, 163–1–1046, p. 24.

14. Hebei, jun. 1959, 884–1–183, p. 40; 25 abr. 1960, 884–1–184, p. 20.

15. Nanquim, 30 jan. 1959, 4003–1–171, p. 35.

16. Nanquim, 19 mar. 1959, 5003–3–722, p. 68–9.

17. Hubei, 4 jan. 1961, SZ18–2–200, p. 11.

18. Hubei, 22 fev. 1959, SZ18–2–197, p. 6–8.

19. Sichuan, 2–4 nov. 1959, JC1–1808, p. 137.

20. Guangdong, 3 fev. 1961, 262–1–115, p. 86–7.

21. Kaiping, 29 dez. 1960, 3–A10–81, p. 2.

22. Hunan, 17 jan. 1961, 146–1–580, p. 29.

23. Gansu, 18 jun. 1958, zhongfa (58) 496, 91–18–88, p. 29–34.

24. Yunnan, 30 nov. 1960, 2–1–4108, p. 72–5; 2 dez. 1960, 2–1–4108, p. 1–2; ver também 8 nov. e 9 dez.

1960, 2–1–4432, p. 1–10 e 50–7.

25. Relatório do Ministério de Segurança Pública, Gansu, 8 fev. 1961, 91–4–889, p. 25–30.

26. Hebei, jun. 1959, 884–1–183, p. 39–40 e 132.

27. Hebei, 26 abr. 1960, 884–1–184, p. 36.

28. Guangdong, 1961, 216–1–257, p. 64–5.

 

27. Êxodo

1. Xangai, 12 mar. 1959, B98–1–439, p. 9–13.

2. Zhang Qingwu, “Kongzhi chengshi renkou de zengzhang”, Renmin ribao, 21 ago. 1979, p. 3, citado

em Judith Banister, China’s Changing Population, Stanford: Stanford University Press, 1987, p. 330.

3. Yunnan, 18 dez. 1958, 2–1–3101, p. 301.

4. Xangai, 20 abr. 1959, A11–1–34, p. 1–3.

5. Xangai, 12 e 17 mar. 1959, B98–1–439, p. 12 e 25.

6. Xangai, 20 abr. 1959, A11–1–34, p. 4–14.

7. Xinyang, 4 ago. 1960, 304–37–7, p. 68.

8. Hebei, 28 fev., 11 mar. e 15 abr. 1959, 855–5–1750, p. 74–5, 91–4 e 132–4.

9. Zhejiang, 3 mar. 1959, J007–11–112, p. 1–6.

10. Guangdong, 23 jan. 1961, 217–1–644, p. 10–2.

11. Hebei, 15 abr. 1959, 855–5–1750, p. 132–4.

12. Wuhan, 14 abr. 1959, 76–1–1210, p. 87–8.

13. Neibu cankao, 20 jun. 1960, p. 11–2.

14. Hebei, 11 mar. 1959, 855–5–1750, p. 91–4.

15. Pequim, 23 jan. e 31 ago. 1959, 2–11–58, p. 3–4 e 8–10.

16. Nanquim, 14 mar. 1959, 4003–1–168, p. 39–49; 14 ago. 1960, 4003–1–199, p. 2.

17. Nanquim, 23 dez. 1959, 5003–3–721, p. 115; 21 jul. 1959, 4003–2–315, p. 11–8.

18. Nanquim, 21 jul. 1959, 4003–2–315, p. 11–8.

19. Ibid.

20. Yunnan, 29 nov. 1958, zhongfa (58) 1035, 2–1–3276, p. 250–3.

21. Nanquim, 14 ago. 1960, 4003–1–199, p. 2.

22. Nanquim, 21 nov. 1959, 4003–2–315, p. 32.

23. Gansu, 14 jan. 1961, 91–18–200, p. 47–8.

24. Guangdong, 5 jan. 1961, 217–1–643, p. 63.

25. Hebei, 15 ago. 1961, 878–1–6, p. 31–44.

26. Yunnan, 29 nov. 1958, zhongfa (58) 1035, 2–1–3276, p. 250–3.

27. Hebei, 15 abr. 1959, 855–5–1750, p. 133.

28. Hubei, 25 fev. 1958, SZ34–4–295, p. 7.

29. Hubei, set. 1958, SZ34–4–295, p. 38–42.

30. Hebei, 17 dez. 1960, 878–2–8, p. 8–10.

31. Relatórios do Conselho de Estado e do Ministério de Segurança Pública, Hubei, 6 fev., 5 jun. e 10

nov. 1961, SZ34–5–15, p. 7–8 e 58–61.

32. Sichuan, nov.–dez. 1961, JC1–2756, p. 84–5.

33. Neibu cankao, 1 mai. 1960, p. 30.

34. Gansu, 31 ago. 1960, 91–9–58, p. 32–7.

35. Hubei, 18 abr. 1961, SZ34–5–15, p. 9.

36. Hubei, 1961, SZ34–5–15, p. 9–10.

37. Gansu, 16 jun. 1961, zhong (61) 420, 91–18–211, p. 116–9.

38. Yunnan, ago. 1960, 2–1–4245, p. 55; Yunnan, 10 jul. 1961, 2–1–4587, p. 83.

39. Yunnan, 10 e 22 jul. 1961, 2–1–4587, p. 82 e 112–4.

40. Guangdong, 20 jul., 2 ago. e 23 nov. 1961, 253–1–11, p. 44, 51 e 53.

41. Xuancheng, 25 jun. 1961, 3–1–257, p. 32.

42. Hunan, 12 dez. 1961, 186–1–587, p. 5.

43. Ministério das Relações Exteriores, Pequim, 12 jun. 1958 e 14 jan. 1959, 105–604–1, p. 21 e 24–30.

44. PRO, Londres, 28 fev. 1959, FO371–143870.

45. Ministério das Relações Exteriores, Pequim, 23 ago. 1961, 106–999–3, p. 40–55.

46. RGANI, Moscou, 22 mai. 1962, 5–30–401, p. 39.

47. Ministério das Relações Exteriores, Pequim, 10 mai. 1962, 118–1100–9, p. 71– 9.

48. RGANI, Moscou, 28 abr. 1962, 3–18–53, p. 2–3 e 8–12.

49. RGANI, Moscou, mai. 1962, 3–16–89, p. 63–7.

50. Ministério das Relações Exteriores, Pequim, 30 jun. 1962, 118–1758–1, p. 1– 8.

51. RGANI, Moscou, 6 nov. 1964, 5–49–722, p. 194–7.

52. Hong Kong Annual Report, Hong Kong; Government Printer, 1959, p. 23.

53. ICRC, Genebra, relato de J. Duncan Wood, set. 1963, BAG 234 048–008.03.

54. Hong Kong Standard, 11 mai. 1962.

55. De acordo com um desertor entrevistado pela CIA; ver CIA, Washington, 27 jul. 1962, OCI 2712–

62, p. 4; relato similar foi publicado pelo South China Morning Post, 6 jun. 1962.

56. ICRC, Genebra, relato de Paul Calderara, 5 jun. 1962, BAG 234 048–008.03.

57. Ibid.; ver também PRO, Hong Kong, 1958–60, HKRS 518–1–5.

58. Hansard, “Hong Kong (Chinese Refugees)”, HC Deb, 28 mai. 1962, vol. 660, cols 974–7; ICRC,

Genebra, relato de J. Duncan Wood, set. 1963, BAG 234 048–008.03

59. Aristide R. Zolberg, Astri Suhrke e Sergio Aguayo, Escape from Violence: Conflict and the Refugee

Crisis in the Developing World, Oxford: Oxford University Press, 1989, p. 160.

60. “Refugee dilemma”, Time, 27 abr. 1962.

 

28. Crianças

1. Wujiang, 13 abr. 1959, 1001–3–92, p. 63–9.

2. Pequim, 4 e 18 ago. 1960, 84–1–167, p. 1–9 e 43–52.

3. Pequim, 31 mar. 1959, 101–1–132, p. 26–40.

4. Guangzhou, 9 jan., 7 mar., 29 abr., 18 mai. e 14 dez. 1959, 16–1–19, p. 19–24, 51–5, 57–61, 64–6 e 70;

sobre o uso de punição física em Xangai ver Xangai, 24 ago. 1961, A20–1–54, p. 18.

5. Xangai, 7 mai. 1961, A20–1–60, p. 64; 24 ago. 1961, A20–1–54, p. 16–24.

6. Pequim, 4 ago. 1960, 84–1–167, p. 43–52.

7. Pequim, 18 ago. 1960, 84–1–167, p. 1–9.

8. Nanquim, 14 nov. 1961, 5012–3–584, p. 79.

9. Guangzhou, 18 mai. 1959, 16–1–19, p. 51–5.

10. Nanquim, 21 abr. 1960, 4003–2–347, p. 22–6.

11. Hubei, 25 dez. 1960, SZ34–5–16, p. 2–3.

12. Guangdong, 1961, 314–1–208, p. 16.

13. Para as regras e regulamentos do sistema de escola secundária, ver Suzanne Pepper, Radicalism and

Education Reform in 20th-Century China: The Search for an Ideal Development Model, Cambridge:

Cambridge University Press, 1996, p. 293 ff.

14. Wuhan, 9 abr. e 26 dez. 1958, 70–1–767, p. 33–45.

15. Wuhan, 6 jan. 1959, 70–1–68, p. 19–24.

16. Nanquim, 28 dez. 1958, 4003–1–150, p. 81.

17. Hunan, 2 jun. 1960, 163–1–1087, p. 43–5.

18. Sichuan, mai. 1961, JC1–2346, p. 15.

19. Guangdong, 25 jan. 1961, 217–1–645, p. 11–4.

20. Guangdong, 1961, 217–1–646, p. 10–1.

21. Hunan, 8 abr. 1961, 146–1–583, p. 96.

22. Ibid.

23. Guangdong, 31 dez. 1960, 217–1–576, p. 54–68.

24. Hunan, 13 fev. 1961, 151–1–18, p. 24–5.

25. Guangdong, 1960, 217–1–645, p. 60–4.

26. Neibu cankao, 30 nov. 1960, p. 16.

27. Yunnan, 22 mai. 1959, 2–1–3700, p. 93–8.

28. Entrevista com Ding Qiao’er, nascida em 1951, condado de Huangxian, Shandong, dez. 2006.

29. Entrevista com Liu Shu, nascido em 1946, condado de Renshou, Sichuan, abr. 2006.

30. Entrevista com Li Erjie, nascida em 1922, Chengdu, Sichuan, abr. 2006.

31. Sobre esse fenômeno se deveria ler Robert Dirks, “Social Responses during Severe Food Shortages

and Famine”, Current Anthropology, vol. 21, nº 1 (fev. 1981), p. 31.

32. Nanquim, 10 mai. 1960, 5003–3–722, p. 27–31.

33. Hebei, 10 fev. 1960, 855–18–778, p. 36.

34. Entrevista com Li Erjie, nascida em 1922, Chengdu, Sichuan, abr. 2006.

35. Nanquim, 4 jan. 1960, 4003–1–202, p. 1; 21 jul., 30 set. e 15 dez. 1959, 4003–2–315, p. 17, 20, 27 e 36.

36. Nanquim, 4 jan. 1960, 4003–1–202, p. 1; 21 jul., 30 set. e 15 dez. 1959, 4003–2–315, p. 17, 27 e 36.

37. Nanquim, 20 mai. 1959, 4003–2–315, p. 12–4.

38. Wuhan, 20 jul. 1959, 13–1–765, p. 72–3; Hubei, 30 ago. 1961, SZ34–5–16, p. 35–6.

39. Hubei, 18 set. 1961, SZ34–5–16, p. 41–2.

40. Hebei, 17 ago. 1961, 878–2–17, p. 142–5.

41. Hebei, 24 jan. 1961, 878–2–17, p. 1–5.

42. Guangdong, 10 fev. 1961, 217–1–640, p. 18–28.

43. Sichuan, 1 out. 1961, JC44–1432, p. 89–90; um relatório de setembro de 1962 menciona 200 mil

órfãos; ver JC44–1442, p. 34.

44. Sichuan, 1962, JC44–1440, p. 46 e 118–9.

45. Sichuan, 1962, JC44–1441, p. 35.

46. Entrevista com Zhao Xiaobai, nascida em 1948, condado de Lushan, Henan, mai. e dez. 2006.

47. Sichuan, 1961, JC1–2768, p. 27–9.

48. Hubei, 24 abr., 30 ago. e 18 set. 1961, SZ34–5–16, p. 19, 35–6 e 41–2.

49. Yunnan, 16 mai. 1959, 81–4–25, p. 17.

50. Hunan, 30 jun. 1964, 187–1–1332, p. 14.

 

29. Mulheres

1. Ver Dikötter, Exotic Commodities.

2. Sobre isso se deveria ler Gao Xiaoxian, “‘The Silver Flower Contest’: Rural Women in 1950s China

and the Gendered Division of Labour”, Gender and History, vol. 18, nº 3 (nov. 2006), p. 594–612.

3. Hunan, 13 mar. 1961, 146–1–582, p. 80–1.

4. Sichuan, 1961, JC1–2611, p. 3.

5. Hunan, 13 mar. 1961, 146–1–582, p. 80–1.

6. Guangdong, 23 mar. 1961, 217–1–643, p. 10–3.

7. Guangdong, 1961, 217–1–618, p. 18–41.

8. Guangdong, 2 jan. 1961, 217–1–643, p. 61–6.

9. Pequim, 15 mar. 1961, 1–28–29, p. 1–2.

10. Pequim, 10 fev. 1961, 84–1–180, p. 1–9.

11. A cifra para Hunan foi uma estimativa de “problemas ginecológicos”, definido como prolapso

uterino ou falta de períodos menstruais por uma duração de, no mínimo, um semestre em mulheres

trabalhadoras, excluindo as que estavam realmente doentes demais para trabalhar; Xangai, 1 fev.

1961, B242–1–1319–15, p. 1; Hunan, 8 dez. 1960, 212–1–508, p. 90; ver também Hebei, 19 jan. 1961,

878–1–7, p. 1–4.

12. Hubei, 23 fev. 1961, SZ1–2–898, p. 12–7.

13. Guangdong, 6 abr. 1961, 217–1–643, p. 1–9.

14. Hebei, 27 jun. 1961, 880–1–7, p. 53 e 59.

15. Hebei, 27 abr. 1961, 880–1–7, p. 88.

16. Hebei, 2 jun. 1960, 855–9–4006, p. 150.

17. Hunan, 21 jan. 1961, 146–1–580, p. 45.

18. Hunan, 24 fev. 1961, 146–1–588, p. 9.

19. Hunan, 1959, 141–1–1322, p. 2–5 e 14.

20. Neibu cankao, 30 nov. 1960, p. 17.

21. Kaiping, 24 set. 1960, 3–A10–76, p. 19.

22. Kaiping, 6 jun. 1959, 3–A9–80, p. 6.

23. Sichuan, 18 ago. 1962, JC44–3927, p. 2–6.

24. Nanquim, 20 mai. 1959, 4003–2–315, p. 12.

25. Neibu cankao, 13 fev. 1961, p. 14–5.

26. Neibu cankao, 12 jun. 1961, p. 9–10.

27. Guangdong, 1961, 217–1–618, p. 18–41.

28. David Arnold, Famine: Social Crisis and Historical Change, Oxford: Blackwell, 1988, p. 89.

 

30. Idosos

1. Charlotte Ikels, Aging and Adaptation: Chinese in Hong Kong and the United States, Hamden: Archon

Books, 1983, p. 17.

2. Macheng, 15 jan. 1959, 1–1–443, p. 28.

3. Deborah Davis–Friedmann, Long Lives: Chinese Elderly and the Communist Revolution, Stanford:

Stanford University Press, 1991, p. 87, citando o Diário do Povo, datado de 15 de janeiro de 1959.

4. Pequim, mai. 1961, 1–14–666, p. 25.

5. Guangdong, 10 fev. 1961, 217–1–640, p. 18–28.

6. Sichuan, 29 nov. e 24 dez. 1958, JC1–1294, p. 71 e 129.

7. Sichuan, 1959, JC44–2786, p. 55.

8. Hunan, 1961, 167–1–1016, p. 1 e 144.

9. Hunan, 1960, 146–1–520, p. 102.

10. Entrevista com King Guihua, nascida em 1940, condado de Zhaojue, Sichuan, abr. 2007.

11. Hubei, 3 jul. 1961, SZ18–2–202, p. 70.

 

31. Acidentes

1. Hunan, 5 nov. 1958, 141–1–1051, p. 123.

2. Hunan, 9 mar. 1959, 163–1–1046, p. 24.

3. Nanquim, 16 abr. 1959, 4003–1–279, p. 151–2.

4. Nanquim, 31 out. 1959, 5003–3–711, p. 33.

5. Hubei, 5 jan. 1960, SZ34–4–477, p. 34.

6. Hunan, 16 jan. e 12 fev. 1960, 141–1–1655, p. 54–5 e 66–7.

7. Relatório do Conselho de Estado, Hubei, 3 mar. 1960, SZ34–4–477, p. 29.

8. Hunan, jul. 1959, 141–1–1224, p. 13–4.

9. Chishui, 27 fev. 1959, 1–A10–25, p. 2.

10. Li, Dayuejin, vol. 2, p. 233.

11. Relato de Mao Qihua para o centro, Gansu, 4 set. 1960, zhongfa (60) 825, 91–18–154, p. 99–106; o

relatório estimou que, em 13 mil baixas, cerca de 5 mil aconteceram na indústria de mineração.

12. Sichuan, 15 jun. a 19 nov. 1962, JC1–3174, p. 4–6.

13. Hunan, 4 out. 1959, 141–1–1258, p. 12–3; jul. 1959, 141–1–1224, p. 13–4.

14. Nanquim, set.–out. 1959, 5035–2–5, p. 15–21; 3 ago. 1961, 9046–1–4, p. 47–54.

15. Nanquim, 12 jan. 1959, 5003–3–721, p. 1–7.

16. Nanquim, 9 jan. 1959, 4003–1–171, p. 17.

17. Hunan, mai. 1959, 141–1–1258, p. 63–4.

18. Hubei, 12 set. 1960, SZ34–4–477, p. 70–81.

19. Gansu, 1 nov. 1961, 91–9–215, p. 72.

20. Guangdong, 7 ago. 1961, 219–2–319, p. 56–68.

21. Gansu, 12 e 16 jan. 1961, 91–18–200, p. 32 e 84.

 

32. Doença

1. Li, Private Life of Chairman Mao, p. 339–40.

2. Nanquim, 7–10 out. 1961, 5065–3–467, p. 33–7 e 58–61.

3. Wuhan, 11 set. 1959, 30–1–124, p. 40–2; 22 jun. 1959, 28–1–650, p. 27–8.

4. Sichuan, 18 jan. 1961, JC1–2418, p. 2; também JC1–2419, p. 43.

5. Sichuan, 1961, JC1–2419, p. 46.

6. Sichuan, 1960, JC133–220, p. 137.

7. Guangdong, 30 out., 1961, 235–1–255, p. 170 e 179; Xangai, 28 jul. e 24 ago. 1961, B242–1–1285, p.

28–37 e 46–9.

8. Sichuan, 1960, JC1–2007, p. 38–9.

9. Uma análise sistemática dos atlas geográficos de todos os condados aparece em Cao Shuji, Da

jihuang: 1959–1961 nian de Zhongguo renkou (A Grande Fome: a população chinesa em 1959–61),

Hong Kong: Shidai guoji chuban youxian gongsi, 2005, e um bom exemplo está na página 171-3.

10. Hunan, 5 jan. 1959, 141–1–1220, p. 2–3; 1962, 265–1–309, p. 4–5.

11. Nanquim, 6 abr. 1959, 4003–1–171, p. 138.

12. Nanquim, 25 out. 1959, 5003–3–727, p. 19–21.

13. Hubei, 1961, SZ1–2–898, p. 18–45.

14. Xangai, 18 out. 1959, B242–1–1157, p. 23–6.

15. Wuxi, 1961, B1–2–164, p. 58–66.

16. Hubei, 25 fev. e 7 jul. 1961, SZ1–2–898, p. 7–11 e 45–9.

17. Hunan, 25 nov. 1960, 265–1–260, p. 85; 8 dez. 1960, 212–1–508, p. 163.

18. Nanquim, 27 ago. 1959, 5003–3–727, p. 88.

19. Hubei, 6 jun. 1961, SZ1–2–906, p. 29; 21 jul. 1961, SZ1–2–898, p. 49–52.

20. Nanquim, 3 abr. 1959, 5003–3–727, p. 67.

21. Wuhan, 19 fev. 1962, 71–1–1400, p. 18–21.

22. Guangdong, 1960, 217–1–645, p. 60–4.

23. Guangdong, 1959, 217–1–69, p. 95–100.

24. Zhejiang, 10 mai. 1960, J165–10–66, p. 1–5.

25. Sichuan, 9 jul. 1960, JC133–219, p. 106.

26. Wuhan, 16 ago. 1961, 71–1–1400, p. 9–10.

27. Entrevista com Li Dajun, nascido em 1947, condado de Xixian, Henan, out. 2006.

28. Nanquim, 1961, 5065–3–381, p. 53–4.

29. Xangai, 11 mai. 1961, B242–1–1285, p. 1–3.

30. Wuhan, 30 jun. 1959, 30–1–124, p. 31–3.

31. Wuhan, 1 jul. 1960, 28–1–650, p. 31.

32. Wuhan, 30 jun. 1959, 30–1–124, p. 31–3.

33. Sichuan, 16 mai. 1960, JC1–2115, p. 57–8.

34. Sichuan, 1960, JC1–2114, p. 8.

35. Sichuan, 1959, JC9–448, p. 46–7.

36. Sichuan, 1959, todo o JC44–2786.

37. Relatório do Ministério da Saúde, Hubei, 24 abr. 1960, SZ115–2–355, p. 10–3.

38. Hunan, 11 mai. 1960, 163–1–1082, p. 26–8.

39. Uma boa descrição aparece em Jung Chang, Wild Swans: Three Daughters of China, Clearwater, FL:

Touchstone, 2003, p. 232.

40. Warren Belasco, “Algae Burgers for a Hungry World? The Rise and Fall of Chlorella Cuisine”,

Technology and Culture, vol. 38, no. 3 (jul. 1997) p. 608–34.

41. Jean Pasqualini, Prisoner of Mao, Harmondsworth: Penguin, 1973, p. 216–9.

42. Pequim, 1 fev. 1961, 1–14–790, p. 109.

43. Barna Talás, “China in the Early 1950s”, em Näth, Communist China in Retrospect, p. 58–9.

44. Entrevista com Yan Shifu, nascido em 1948, Zhiyang, Sichuan, abr. 2007.

45. Entrevista com Zhu Erge, nascido em 1950, Jianyang, Sichuan, abr. 2007.

46. Hebei, 30 abr. e ago. 1960, 855–18–777, p. 167–8; 855–18–778, p. 124–5.

47. Relatórios do Ministério da Saúde, Hubei, mar. e dez. 1960, SZ115–2–355, p. 12–5.

48. Pequim, 14 abr. 1961, 2–13–135, p. 5–6.

49. Entrevista com Meng Xiaoli, nascido em 1943, condado de Qianjiang, Hubei, ago. 2006.

50. Entrevista com Zhao Xiaobai, nascida em 1948, condado de Lushan, Henan, mai. e dez. 2006.

51. Entrevista com Zhu Erge, nascido em 1950, Jianyang, Sichuan, abr. 2007.

52. Pequim, 3 jul. 1961, 2–1–136, p. 23–4.

53. Sichuan, 1960, JC133–219, p. 154.

54. Sichuan, out. 1961, JC1–2418, p. 168; 1962, JC44–1441, p. 27.

55. Sichuan, 31 ago. 1961, JC1–2620, p. 177–8.

56. Entrevista com He Guanghua, nascido em 1940, Pingdingshan, Henan, out. 2006.

57. Como a fome trabalha é analisado com competência em Hunger: An Unnatural History, Nova York:

Basic Books, 2005.

58. Wu Ningkun e Li Yikai, A Single Tear: A Family’s Persecution, Love, and Endurance in Communist

China, Nova York: Back Bay Books, 1994, p. 130.

59. Guangdong, 23 mar. 1961, 217–1–643, p. 10–3.

60. Xangai, jan.–fev. 1961, B242–1–1285, p. 1–3 e 17–27.

61. Hebei, 1961, 878–1–7, p. 12–14.

62. Hebei, 21 jan. 1961, 855–19–855, p. 103.

 

33. O gulag

1. “Shanghai shi dongjiaoqu renmin fayuan xingshi panjueshu: 983 hao”, coleção privada, Frank

Dikötter.

2. Quarenta por cento foram sentenciados a um período de um a cinco anos, 25% foram colocados sob

supervisão; Nanquim, 8 jun. 1959, 5003–3–722, p. 83.

3. Ver Frank Dikötter, “Crime and Punishment in Post-Liberation China: The Prisioners of a Pequim

Gaol in the 1950s”, China Quarterly, no. 149 (mar. 1997), p. 147–59.

4. Papéis da décima conferência nacional de segurança nacional, Gansu, 8 abr. 1960, zhongfa (60) 318,

91–18–179, p. 11–2.

5. Hebei, 1962, 884–1–223, p. 149.

6. Hebei, 23 out. 1960, 884–1–183, p. 4.

7. Guangdong, 1961, 216–1–252, p. 5–7 e 20.

8. Gansu, 3 fev. 1961, 91–18–200, p. 291–2; o romancista Yang Xianhui descreveu vividamente as

condições do campo com base em entrevistas com sobreviventes e estimou que 1.300 de 2.400

prisioneiros morreram, o que é confirmado pelos arquivos de Gansu; Yang Xianhui, Jiabiangou jishi:

Yang Xianhui zhongduan pian xiaoshuo jingxuan (Um relato do vale Jianbian: histórias selecionadas

por Yang Xianhui) Tianjin: Tianjin guji chubanshe, 2002, p. 356.

9. Relatório do Departamento provincial de Segurança Pública, Gansu, 26 jun. 1960, 91–9–63, p. 1–4.

10. Gansu, 15 jan. 1961, 91–18–200, p. 62.

11. Hebei, 1962, 884–1–223, p. 150.

12. Papéis da décima conferência nacional de segurança nacional, Gansu, 8 abr. 1960, zhongfa (60) 318,

91–18–179, p. 26.

13. Ibid.

14. Ibid. p. 11–2.

15. Discurso em 21 ago. 1958, Hunan, 141–1–1036, p. 29.

16. Hebei, 27 jun. 1959, 884–1–183, p. 128.

17. Papéis da décima conferência nacional de segurança nacional, Gansu, 8 abr. 1960, zhongfa (60) 318,

91–18–179, p. 26.

18. Hebei, 16 abr. 1961, 884–1–202, p. 35–47.

19. Yunnan, 22 mai. 1959, 2–1–3700, p. 93–8.

20. Guangdong, 2 jan. 1961, 217–1–643, p. 61–6.

21. Kaiping, 22 set. 1960, 3–A10–31, p. 10.

22. Neibu cankao, 30 nov. 1960, p. 16.

23. Guangdong, 15 ago. 1961, 219–2–318, p. 120.

24. Pequim, 11 jan. 1961, 1–14–790, p. 17.

25. Esta é também a estimativa de Jean–Luc Domenach, que escreveu o que continua a ser a história

mais detalhada e confiável do sistema de campos na China; Jean–Luc Domenach, L’Archipel oublié,

Paris: Fayard, 1992, p. 242.

 

34. Violência

1. Pequim, 13 mai. 1959, 1–14–574, p. 38–40.

2. Entrevista com Li Popo, nascido em 1938, condado de Langzhong, Sichuan, abr. 2007.

3. Neibu cankao, 27 jun. 1960, p. 11–2.

4. Guangdong, 25 jan. 1961, 217–1–645, p. 13.

5. Guangdong, 30 dez. 1960, 217–1–576, p. 78.

6. Guangdong, 5 fev. 1961, 217–1–645, p. 35–49.

7. Hunan, 3 abr. 1961, 151–1–24, p. 6.

8. Hunan, 1960, 146–1–520, p. 97–106.

9. Hunan, 8 abr. 1961, 146–1–583, p. 96.

10. Guangdong, 1960, 217–1–645, p. 25–8.

11. Hebei, 4 jan. 1961, 880–1–11, p. 30.

12. Hunan, 1960, 146–1–520, p. 97–106.

13. Guangdong, 16 abr. 1961, 217–1–643, p. 123–31; 25 jan. 1961, 217–1–646, p. 15–7.

14. Xinyang diwei zuzhi chuli bangongshi, “Guanyu diwei changwu shuji Wang Dafu tongzhifan suo

fan cuowu ji shishi cailiao”, 5 jan. 1962, p. 1–2.

15. Guangdong, 16 abr. 1961, 217–1–643, p. 123–31.

16. Isso aconteceu em Rongxian; Sichuan, 1962, JC1–3047, p. 37–8.

17. Guangdong, 16 abr. 1961, 217–1–643, p. 123–31; 25 jan. 1961, 217–1–646, p. 15–7.

18. Guangdong, 23 mar. 1961, 217–1–643, p. 10–3.

19. Hunan, 15 nov. 1960, 141–1–1672, p. 32–3.

20. Neibu cankao, 21 out. 1960, p. 12; Sichuan, 25 mai. 1959, JC1–1721, p. 3.

21. Guangdong, 23 mar. 1961, 217–1–643, p. 10–3.

22. Guangdong, 1960, 217–1–645, p. 60–4.

23. Hebei, 27 jun. 1961, 880–1–7, p. 55.

24. Sichuan, 27 jan. 1961, JC1–2606, p. 65; 1960, JC1–2116, p. 105.

25. Guangdong, 12 dez. 1960, 217–1–643, p. 33–43.

26. Guangdong, 23 mar. 1961, 217–1–642, p. 33.

27. Guangdong, 1961, 217–1–644, p. 32–8.

28. Guangdong, 29 jan. 1961, 217–1–618, p. 42–6; também Hebei, 27 jun. 1961, 880–1–7, p. 55.

29. Hunan, 3 e 14 abr. 1961, 151–1–24, p. 1–13 e 59–68; também 3 fev.1961, 146–1–582, p. 22.

30. Neibu cankao, 21 out. 1960, p. 12.

31. Guangdong, 1960, 217–1–645, p. 60–4.

32. Neibu cankao, 30 nov. 1960, p. 17.

33. Hunan, 3 fev. 1961, 146–1–582, p. 22.

34. Hunan, 10 ago. 1961, 146–1–579, p. 32–3.

35. Sichuan, 1960, JC1–2112, p. 4.

36. Guangdong, 16 abr. 1961, 217–1–643, p. 123–31; 25 jan. 1961, 217–1–646, p. 15–7.

37. Guangdong, 1961, 217–1–644, p. 32–8; 1961, 217–1–618, p. 18–41, em particular p. 21 e 35.

38. Hunan, 1961, 151–1–20, p. 34–5.

39. Entrevista com o sr. Leung, nascido em 1949, condado de Zhongshan, Guangdong, 13 jul. 2006.

40. Guangdong, 1960, 217–1–645, p. 60–4.

41. Hunan, 8 abr. 1961, 146–1–583, p. 96; também 12 mai. 1960, 146–1–520, p. 69–75.

42. Hunan, set. 1959, 141–1–1117, p. 1–4.

43. Macheng, 20 jan. 1959, 1–1–378, p. 24; Guangdong, 1960, 217–1–645, p. 60–4; Neibu cankao, 30

nov. 1960, p. 17.

44. Pequim, 7 jan. 1961, 1–14–790, p. 10.

45. Hunan, 1961, 151–1–20, p. 34–5.

46. Guangdong, 1961, 217–1–644, p. 32–8.

47. Relato de Xu Qiwen, Hunan, 12 mar. 1961, 141–1–1899, p. 216–22.

48. Yunnan, 9 dez. 1960, 2–1–4157, p. 171.

49. Relatório da equipe de trabalho do comitê provincial do partido, Sichuan, 1961, JC1–2616, p. 110–1.

50. Hunan, 15 nov. 1960, 141–2–125, p. 1.

51. Hunan, 8 abr. 1961, 146–1–583, p. 95.

52. Relato de Xu Qiwen, Hunan, 12 mar. 1961, 141–1–1899, p. 222.

53. Xinyang diwei zuzhi chuli bangongshi, “Guanyu diwei changwu shuji Wang Dafu tongzhifan suo

fan cuowu ji shishi cailiao”, 5 jan. 1962, p. 1–2.

54. Sichuan, 5 jan. 1961, JC1–2604, p. 35.

55. Discursos em 21 e 24 ago. 1958, Hunan, 141–1–1036, p. 24–5 e 31.

56. Discurso por Li Jingquan em 5 abr. 1962, Sichuan, JC1–2809, p. 11.

57. Hunan, 4 fev. 1961, 151–1–20, p. 14.

58. Hunan, 1961, 151–1–20, p. 34–5.

59. Relatório do comitê central de inspeção, Hunan, 15 nov. 1960, 141–2–125, p. 3.

60. Sichuan, 29 nov. 1960, JC1–2109, p. 118.

61. Hunan, 4 fev. 1961, 151–1–20, p. 14.

62. Ibid., p. 12–3.

63. Yunnan, 9 dez. 1960, 2–1–4157, p. 170.

64. Guangdong, 1961, 217–1–644, p. 32–8.

65. Sichuan, 2 mai. 1960, JC1–2109, p. 10 e 51.

66. Sichuan, 1961, JC1–2610, p. 4.

67. Entrevista com Wei Shu, nascido nos anos 1920, condado de Langzhong, Sichuan, abr. 2006.

68. Sichuan, 1960, JC133–219, p. 49 e 131.

69. Adam Tooze, The Wages of Destruction: The Making and Breaking of the Nazi Economy, Nova York:

Allen Lane, 2006, p. 530–1.

70. Guangdong, 8 mai. 1960, 217–1–575, p. 26–8.

71. Sichuan, 3 mai. 1959, JC1–1686, p. 43.

72. Yunnan, 22 mai. 1959, 2–1–3700, p. 93–4.

73. Guangdong, 5 fev. 1961, 217–1–119, p. 44.

74. Guangdong, 2 jan. 1961, 217–1–643, p. 61–6.

75. Kaiping, 6 jun. 1959, 3–A9–80, p. 6.

76. Nanquim, 15 set. 1959, 5003–3–721, p. 70.

77. Nanquim, 8 mai. 1959, 5003–3–721, p. 12.

 

35. Sítios de horror

1. Hunan, 6 ago. 1961, 146–1–579, p. 5–6.

2. Material citado em Yang, Mubei, p. 901–3.

3. Gansu, 5 jul. 1965, 91–5–501, p. 4–5.

4. Ibid., p. 24.

5. Ibid., p. 5–7.

6. Ibid., p. 7.

7. Gansu, 12 jan. 1961, 91–4–735, p. 79.

8. Gansu, 10 fev. 1960, 91–4–648, todo o arquivo; 24 mar. 1960, 91–4–647, todo o arquivo.

9. Gansu, 21 abr. 1960, 91–18–164, p. 153–60.

10. Sichuan, 1961, JC1–2608, p. 1–3 e 21–2; 1961, JC1–2605, p. 147–55.

11. Sichuan, 1961, JC1–2605, p. 171.

12. Sichuan, 1961, JC1–2606, p. 2–3.

13. Relatos de Yang Wanxuan, Sichuan, 22 e 27 jan. 1961, JC1–2606, p. 48–9 e 63–4; também 25 e 27

jan. 1961, JC1–2608, p. 83–8 e 89–90.

14. Sichuan, 8 dez. 1959, JC1–1804, p. 35–7.

15. Sichuan, 4 abr. 1961, JC12–1247, p. 7–14.

16. Relatório do comitê de supervisão, Chishui, 1961, 2–A6–2, p. 25–6.

17. Chishui, 30 set. 1958, 1–A9–4, p. 30–1; 14 jan. 1961, 1–A12–1, p. 83–7; dez. 1960, 1–A11–30, p. 67–

71; também 25 abr. 1960, 1–A11–39, p. 11–5.

18. Chishui, 9 mai. 1960, 1–A11–9, p. 5–9.

19. Guizhou, 1960, 90–1–2234, p. 24.

20. Guizhou, 1962, 90–1–2708, páginas impressas 1–6.

21. Chishui, 9 mai. 1960, 1–A11–9, p. 5–9.

22. Carta de Nie Rongzhen a Mao Tsé–tung, enviada de Chengdu, Gansu, 16 Mar. 1960, 91–9–134, p. 2.

23. Shandong, 1962, A1–2–1130, p. 39–44.

24. Shandong, 1962, A1–2–1127, p. 7–11.

25. Relato de Tan Qilong para Shu Tong e Mao Tsé–tung, Shandong, 11 abr. 1959, A1–1–465, p. 25.

26. Confissão de Shu Tong, Shandong, 10 dez. 1960, A1–1–634, p. 23.

27. Ibid., p. 9.

28. Carta de Yang Xuanwu sobre Shu Tong para o comitê provincial do partido, Shandong, 9 abr. 1961,

A1–2–9809, p. 15; ver também 1961, A1–2–1025, p. 9–10.

29. Esta é a estimativa de um grupo de historiadores oficiais do partido de Fuyang: Fuyang shiwei

dangshi yanjiushi (orgs.), Zhengtu: Fuyang shehuizhuyi shiqi dangshi zhuanti huibian (Compêndio

de tópicos especiais sobre a história do partido de Fuyang durante a era socialista), Fuyang: Anhui

jingshi wenhua chuanbo youxian zeren gongsi, 2007, p. 155.

30. Fuyang, 17 ago. 1961, J3–2–280, p. 114.

31. Fuyang, 12 mar. 1961, J3–1–228, p. 20; 18 ago. 1961, J3–2–280, p. 126.

32. Fuyang, 10 jan. 1961, J3–2–278, p. 85.

33. Ibid. p. 86.

34. Fuyang, 12 ago. 1961, J3–1–228, p. 96b.

35. Fuyang, 17 ago. 1961, J3–2–280, p. 115.

36. Fuyang, 10 jan. 1961, J3–2–278, p. 86.

37. Fuyang, 30 jan. 1961, J3–2–278, p. 2–9.

38. Confissão de Hao Ruyi, líder de Jieshou, Fuyang, 10 jan. 1961, J3–2–280, p. 48.

39. Ibid.

40. Confissão de Zhao Song, líder de Linquan, 15 fev. 1961, Fuyang, J3–2–280, p. 91.

41. Fuyang, 6 jan. 1961, J3–1–227, p. 54–5.

42. Fuyang, 12 jun. 1961, J3–2–279, p. 15.

43. Fuyang, 20 mar. 1961, J3–2–278, p. 67 e 69.

44. Ibid.

45. Fuyang, 29 fev. 1961, J3–2–278, p. 64.

46. Relatório do secretário do partido Liu Daoqian para o comitê regional do partido, Fuyang, 6 jan.

1961, J3–1–227, p. 54–5.

 

36. Canibalismo

1. Yunnan, 28 fev. 1959, 2–1–3700, p. 103.

2. Guangdong, 1961, 217–1–646, p. 25–30.

3. O Condado de Xili era uma combinação, na época, do condado de Lixian e do condado de Xihe;

relatório da polícia para o Ministério da Segurança Pública, Gansu, 13 abr. 1961, 91–9–215, p. 94.

4. Ibid.

5. Relatório do grupo de trabalho mandado pelo comitê provincial do partido, Shandong, 1961, A1–2–

1025, p. 7.

6. Confissão de Zhang Zhongliang, Gansu, 3 dez. 1960, 91–18–140, p. 19.

7. Confissão de Shu Tong, Shandong, 10 dez. 1960, A1–1–634, p. 10.

8. Minutas do encontro do comitê do partido do condado, Chishui, 9 dez. 1960, 1–A11–34, p. 83 e 96.

9. Neibu cankao, 14 abr. 1960, p. 25–6.

10. Gansu, jan.–fev. 1961, 91–18–200, p. 271.

11. Gansu, 3 mar. 1961, 91–4–898, p. 82–7.

12. Sichuan, 1961, JC1–2608, p. 93 e 96–7.

13. Algo muito parecido aconteceu na União Soviética; ver Bertrand M. Patenaude, The Big Show in

Bololand: The American Relief Expedition to Soviet Russia in the Famine of 1921, Stanford: Stanford

University Press, 2002, p. 262.

 

37. A contagem final

1. Basil Ashton, Kenneth Hill, Alan Piazza e Robin Zeitz, “Famine in China, 1958–61”, Population and

Development Review, vol. 10, no. 4 (dez. 1984), p. 613–45.

2. Judith Banister, “An Analysis of Recent Data on the Population of China”, Population and

Development Review, vol. 10, no. 2 (jun. 1984), p. 241–71.

3. Peng Xizhe, “Demographic Consequences of the Great Leap Forward in China’s Provinces”,

Population and Development Review. vol. 13, no. 4 (dez. 1987), p. 639–70; Chang e Holliday, Mao, p.

438.

4. Yang, Mubei, p. 904.

5. Cao, Da jihuang, p. 281.

6. Becker, Hungry Ghosts, p. 271–2.

7. Hubei, 1962, SZ34–5–143, todo o arquivo.

8. Hubei, mar. 1962, SZ34–5–16, p. 43.

9. Gansu, 16 mar. 1962, 91–9–274, p. 1; seguido por um lembrete enviado em 24 mai. 1962, na p. 5.

10. Fuyang, 1961, J3–1–235, p. 34.

11. Sichuan, nov.–dez. 1961, JC1–2756, p. 54.

12. Sichuan, out. 1961, JC1–2418, p. 106.

13. Sichuan, 2 nov. 1959, JC1–1808, p. 166.

14. Hebei, 10 jan. 1961, 856–1–221, p. 31–2; 17 dez. 1960, 858–18–777, p. 96–7.

15. Hebei, 29 dez. 1960, 855–18–777, p. 126–7.

16. Sichuan, mai.–jun. 1962, JC67–4; também em JC67–1003, p. 3.

17. Sichuan, 23 fev. 1963, JC67–112, p. 9–12.

18. Yunnan, 16 mai. 1959, 81–4–25, p. 17; para a taxa média de mortalidade em 1957, ver Zhongguo

tongji nianjian, 1984, Pequim: Zhongguo tongji chubanshe, 1984, p. 83; Cao, Da jihuang, p. 191.

19. Discurso de Liu Shaoqi, mai. 1961, Hunan, 141–1–1901, p. 120.

20. Hebei, 21 jan. 1961, 855–19–855, p. 100–4; sobre Hu Kaiming, ver Yu, Dayuejin ku rizi, p. 451–75.

21. Cao, Da jihuang, p. 234.

22. Hebei, 19 jan. 1961, 878–1–7, p. 1–4; Cao, Da jihuang, p. 246.

23. Hebei, 19 jan. 1961, 878–1–7, p. 1–4; Cao, Da jihuang, p. 240 e 246.

24. Gansu, jan.–fev. 1961, 91–18–200, p. 57; Cao, Da jihuang, p. 271 e 465.

25. Gansu, jan.–fev. 1961, 91–18–200, p. 94; Cao, Da jihuang, p. 273.

26. Gansu, jan.–fev. 1961, 91–18–200, p. 107; Cao, Da jihuang, p. 275.

27. Gansu, jan.–fev. 1961, 91–18–200, p. 45; Cao, Da jihuang, p. 275.

28. Guizhou, 1962, 90–1–2706, página impressa 19.

29. Chishui, 14 jan. 1961, 1–A12–1, p. 83–7; dez. 1960, 1–A11–30, p. 67–71; Cao, Da jihuang, p. 158.

30. Chishui, 9 mai. 1960, 1–A11–9, p. 5–9; Cao, Da jihuang, p. 164.

31. Relatório sobre o condado de Yanhe, Guizhou, 1961, 90–1–2270, página impressa 1; Cao menciona

24 mil mortes prematuras na região de Tongren como um todo; Cao, Da jihuang, p. 166.

32. Shandong, 1962, A1–2–1127, p. 46; Cao, Da jihuang, p. 219.

33. Shandong, 1962, A1–2–1130, p. 42.

34. Shandong, 7 jun. 1961, A1–2–1209, p. 110; Cao, Da jihuang, p. 231.

35. Guangdong, 1961, 217–1–644, p. 72; Cao, Da jihuang, p. 129.

36. Guangdong, 20 jan. 1961, 217–1–644, p. 61; Cao, Da jihuang, p. 126–8.

37. Hunan, jun. e 28 ago. 1964, 141–1–2494, p. 74 e 81–2.

38. Relatório do Ministério de Segurança Pública sobre estatísticas populacionais, 16 nov. 1963,

Chishui, 1–A14–15, p. 2–3.

39. Relatório do Escritório Central do Censo, 26 mai. 1964, Chishui, 1–A15–15, p. 6–7.

40. Becker, Hungry Ghosts, p. 272.

41. Yu, Dayuejin ku rizi, p. 8.

 

Epílogo

1. Discurso de Liu em 27 jan. 1962, Gansu, 91–18–493, p. 58–60 e 62.

2. Li, Private Life of Chairman Mao, p. 386.

3. Discurso de Lin Biao, Gansu, 29 jan. 1962, 91–18–493, p. 163–4.

4. Discurso de Chu En–lai, Gansu 7 fev. 1962, 91–18–493, p. 87.

5. Liu Yuan, “Mao Zedong wei shenma yao dadao Liu Shaoqi”, citado em Gao, Zhou Enlai, p. 97–8.

Para uma visão ligeiramente diferente da esposa de Liu, ver Huang, Wang Guangmei fangtan lu, p.

288.